در زبان روسی، ضمایر ملکی مانند мой، твой، наш، ваш و свой همراه با اسم از نظر جنس، تعداد و پادژ هماهنگ می‌شوند.

در این مطلب می‌خواهیم شکل ضمایر ملکی را در پادژ دوم (Родительный падеж) یاد بگیریم و کاربرد آن‌ها را در جمله‌های مختلف بررسی کنیم.

ضمایر ملکی در پادژ دوم

قاعدهٔ اصلی این است که ضمیر ملکی باید از نظر جنس و تعداد با اسم بعد از خود هماهنگ شود و سپس شکل مناسب پادژ دوم را بگیرد.

یک نکتهٔ مهم

برای اسم‌های مذکر و خنثی، معمولاً پایان ضمیر به شکل -ого / -его درمی‌آید.

برای اسم مؤنث، شکل آن معمولاً -ой / -ей است.

و برای اسم‌های جمع، پایان -их / -ых به کار می‌رود.

نکتهٔ تلفظ: -ого و -его

در زبان روسی، در پایان‌های -ого / -его، حرف г معمولاً مانند صدای [в] تلفظ می‌شود، نه مانند «گ» فارسی.

برای مثال:

• моего́

• твоего́

• на́шего

• ва́шего

بنابراین صدای این پایان‌ها چیزی نزدیک به «وُ» یا «وو» شنیده می‌شود.

مثال‌های مهم

۱. اسم مذکر

وقتی اسم مذکر باشد، ضمیر ملکی در پادژ دوم معمولاً شکل -ого / -его می‌گیرد:

без моего́ брата
بدون برادر من

для ва́шего учителя
برای معلم شما

در این مثال‌ها:

• мой → моего́

• ваш → ва́шего

۲. اسم مؤنث

برای اسم‌های مؤنث، شکل ضمیر ملکی معمولاً به -ой / -ей تغییر می‌کند:

у мое́й сестры
نزد خواهر من

без твое́й книги
بدون کتاب تو

در اینجا:

• мой → мое́й

• твой → твое́й

۳. اسم جمع

برای اسم‌های جمع، شکل ضمیر ملکی به -их / -ых می‌رود:

у на́ших друзей
نزد دوستان ما

без ва́ших детей
بدون فرزندان شما

در این مثال‌ها:

• наш → на́ших

• ваш → ва́ших

یک کاربرد بسیار مهم: «نداشتن»

یکی از کاربردهای بسیار رایج پادژ دوم در زبان روسی، بیان نداشتن است.

ساختار اصلی:

У + شخص + нет + اسم در پادژ دوم

برای مثال:

У меня нет книги.
من کتاب ندارم.

اگر بخواهیم بگوییم «من کتاب خودم را ندارم»، می‌توانیم از ضمیر ملکی استفاده کنیم:

У меня нет мое́й книги.
من کتابم را ندارم.

مثال دیگر:

У него нет твоего́ телефона.
او تلفن تو را ندارد.

در این جمله:

• твой телефон → твоего́ телефона

زیرا телефон مذکر است و در ساختار нет به پادژ دوم می‌رود.

توجه به его، её و их

سه ضمیر ملکی مهم روسی عبارت‌اند از:

• его — مال او

• её — مال او

• их — مال آنها

این سه ضمیر صرف نمی‌شوند؛ یعنی با تغییر جنس، تعداد یا پادژ اسم، شکل خود ضمیر تغییر نمی‌کند.

برای مثال:

Я не знаю их друзей.
من دوستان آنها را نمی‌شناسم.

У него нет её книги.
او کتاب او را ندارد.

در جملهٔ دوم، книги به دلیل وجود нет در پادژ دوم است، اما её بدون تغییر باقی می‌ماند.

мой و свой؛ یک تفاوت بسیار مهم

یکی از نکات مهم در زبان روسی تفاوت بین мой و свой است.

мой

мой به معنی «مال من / ـِ من» است.

مثلاً:

Я люблю мою маму.
من مادرم را دوست دارم.

استفاده از мою از نظر دستوری کاملاً درست است.

اما در بسیاری از جمله‌ها، وقتی منظورمان «مال خودِ فاعل» باشد، свой طبیعی‌تر است:

Я люблю свою́ маму.
من مادر خودم را دوست دارم.

свой

свой به «خودِ فاعل جمله» اشاره می‌کند.

بنابراین:

Он любит свою́ маму.
او مادر خودش را دوست دارد.

در اینجا свою به مادرِ خودِ او، یعنی مادر فاعل، اشاره می‌کند.

به همین دلیل:

мой = مال من
свой = مال خودِ فاعل

پس свой مستقیماً به شخصی مثل «من» یا «تو» اشاره نمی‌کند؛ بلکه به فاعل جمله وابسته است.

چرا свой مهم است؟

تفاوت را در این دو جمله ببینید:

Он любит свою́ маму.
او مادر خودش را دوست دارد.

Он любит мою́ маму.
او مادر من را دوست دارد.

در جملهٔ اول، свою به فاعل یعنی он برمی‌گردد.

اما در جملهٔ دوم، мою مشخص می‌کند که مادر متعلق به «من» است، نه فاعل جمله.

بنابراین انتخاب بین мой و свой می‌تواند معنی جمله را کاملاً تغییر دهد.

خلاصه درس امروز

برای استفاده از ضمایر ملکی در پادژ دوم، باید دو چیز را در نظر بگیریم:

1. ضمیر ملکی باید با اسم از نظر جنس و تعداد هماهنگ باشد.

2. خودِ اسم و ضمیر باید شکل مناسب Родительный падеж را بگیرند.

چند شکل مهم را به خاطر بسپارید:

و همچنین به یاد داشته باشید:

его، её، их صرف نمی‌شوند.

تمرین

شکل درست ضمیر ملکی را در جای خالی قرار دهید:

۱.

У меня нет (мой) ______ книги.

۲.

Без (твой) ______ сумки.

۳.

Для (наш) ______ учителя.

۴.

У (ваш) ______ друзей.

پاسخ‌ها

1. мое́й

2. твое́й

3. на́шего

4. ва́ших