«مجازات سخت در انتظار دشمنان حق»

خداوند در آیه 24 سوره بقره: «فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتي‏ وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرينَ؛ پس اگر چنين نكنيد- كه هرگز نخواهيد كرد- از آتشى بترسيد كه هيزم آن، بدنهاى مردم (گنهكار) و سنگها [بتها] است، و براى كافران، آماده شده است!» از عدم امکان مبارزه با حق و قطعی بودن مجازات دشمنان حق خبر می‌دهد.

۱. بی فایده بودن دشمنی با قرآن

عبارت«فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا»، نشان می‌دهد که لجاجت با واقعیت‌های قطعی و حقایق نورانی قرآن برای دشمنان ناممکن است و در نهایت، همه تلاش‌های آنان محکوم به شکست است. 

۲. رعایت پیشگیری از خطردر زندگی

تعبیر «فَاتَّقُوا النَّارَ»، بیانگر یک اصل پیشگیرانه در زندگی فردی و اجتماعی است، لذا هر گونه مخالفت با حق، علامت عدم دوراندیشی انسان از خطرات است. 

۳. مجازات سخت در انتظار دشمنان حق

عبارت «وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ»، می‌رساند که انسان مخالف با حق، بدون اینکه نیاز به سوخت از بیرون داشته باشد، خودبخود خواهد سوخت و این، سخت‌ترین کیفری است که انسان گناهکار، با آن مواجه خواهد گردید.

۴. بی‌اعتباری تکیه‌گاه‌های مادی در روز قیامت

هم چنین، «وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ» دلالت دارد بر اینکه در برابر عذاب الهی، نه قدرت انسان و نه تکیه‌گاه‌های مادی (نماد سنگ‌های بت‌گونه) کارساز نیستند. پس، نباید به معیارهای مادی و غیرالهی دل بست.

پیوند ایمان و عمل و نقش تشویق در تربیت 

خداوند در آیه 25 سوره بقره: «وَ بَشِّرِ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فيها خالِدُونَ؛ به كسانى كه ايمان آورده، و كارهاى شايسته انجام داده‏اند، بشارت ده كه باغهايى از بهشت براى آنهاست كه نهرها از زير درختانش جاريست. هر زمان كه ميوه‏اى از آن، به آنان داده شود، مى‏گويند: «اين همان است كه قبلا به ما روزى داده شده بود. (ولى اينها چقدر از آنها بهتر و عاليتر است.)» و ميوه‏هايى كه براى آنها آورده مى‏شود، همه (از نظر خوبى و زيبايى) يكسانند. و براى آنان همسرانى پاك و پاكيزه است، و جاودانه در آن خواهند بود.»، از بشارتهای خداوند برای افراد مومن نیکوکار خبر می‌دهد.

تذکار چند نکته مهم

۱. پیوند جدائی‌ناپذیر ایمان و عمل صالح

بر اساس مفاد آیه شریفه، باورهای درونی باید با رفتارهای بیرونی هماهنگ باشند و صرف ادعای ایمان کافی نیست. 

۲. لزوم توأم بودن «خوبی کار» و «خوبی کننده کار»
امکان دارد، کاری از نظر ظاهری خوب باشد، اما نیت کننده کار، از سر ایمان و برای رضای خدا نباشد، آن اثر معنوی کامل را ندارد. این قاعده اخلاقی، انسان را به بررسی انگیزه‌های درونی خود دعوت می‌کند.

۳.  توجه به «تبشیر» و تشویق در تربیت اخلاقی

از آنجا که تشویق و مژده دادن، امید و انگیزه را در کننده کار تقویت و زنده می کند، لذا خداوند هم، در این آیه از روش «بشارت» برای ترغیب به ایمان و عمل صالح استفاده کرده است. 

۴. پاداش اخلاقی، تجلی الطاف الهی است نه استحقاق محض

تعبیر «بشّر و رُزِقُوا»، برای نعمت‌های بهشتی نشان می‌دهد که پاداش الهی در واقع «رزق» و پاداش از جانب خداوند است. این نگاه اخلاقی، انسان را از عُجب و خودبزرگ‌بینی نسبت به اعمال نیکش بازمی‌دارد و او را به تواضع و شکرگزاری وامی‌دارد.

۵. پاداش‌های الهی، تجسم اعمال دنیوی است.

تعبیر: «هذَا الَّذي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»، نشانگر این است که انسان، هر آنچه را در این دنیا کاشته همان ها را، در روز قیامت برداشت خواهد نمود. 

در زندگی، هر شیئ حتی کوچک حامل پیامی است

خداوند در آیه26 سوره بقره: «إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيي‏ أَنْ يَضْرِبَ مَثَلاً ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها فَأَمَّا الَّذينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلاً يُضِلُّ بِهِ كَثيراً وَ يَهْدي بِهِ كَثيراً وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفاسِقينَ؛ خداوند از اين كه (به موجودات ظاهرا كوچكى مانند) پشه، و حتى كمتر از آن، مثال بزند شرم نمى‏كند. (در اين ميان) آنان كه ايمان آورده‏اند، مى‏دانند كه آن، حقيقتى است از طرف پروردگارشان؛ و اما آنها كه راه كفر را پيموده‏اند، (اين موضوع را بهانه كرده) مى‏گويند: «منظور خداوند از اين مثل چه بوده است؟!» (آرى،) خدا جمع زيادى را با آن گمراه، و گروه بسيارى را هدايت مى‏كند؛ ولى تنها فاسقان را با آن گمراه مى‏سازد.»

تذکار چند نکته کاربردی:

۱. سنجش و پذیرش محتوای حق

مطابق آیه، در زندگی باید بپذیریم که حکمت و حقیقت را، از هر منبع و در هر قالبی (حتی ساده و کوچک)  باید اخذ نمود و ارزش یک سخن به درستی و حقانیت آن است، نه به جایگاه اجتماعی گوینده یا پیچیدگی ظاهری آن. 

۲. تفاوت واکنش‌ها بر اساس ظرفیت درونی

بر اساس آیه، در زندگی، یک رویداد، سخن یا آزمون واحد می‌تواند برای افراد مختلف نتیجه متفاوت داشته باشد، زیرا واکنش هر کس به نیت، بینش و ظرفیت درونی او بازمی‌گردد. پس، در مواجهه با حوادث زندگی، بایستی نیت و آمادگی قلبی خود را بررسی کنیم تا به جای تنقیص پیام، تثبیت در مسیر حق داشته باشیم. 

۳. جهت‌دهی پرسشگری به سوی فهم به جای اعتراض تخریبی

قاعده زندگی، این است که پرسشگری و کنجکاوی سالم، ارزشمند است اما پرسش‌هایی که از پیش با نیت تخریب، تحقیر و لجاجت مطرح می‌شوند، انسان را از فهم حقیقت دور می‌کنند. 
به قلم: علی کریمپور قراملکی