تعاون در برّ و تقوا دلیل قرآنی حضور مردم در صحنه

به قلم علی کریمپور قراملکی

دو عنوان «برّ و تقوا» در مقابل عناوین «اثم و عدوان»، دو مقوله‌ای هستند که خداوند، در آیه 2 سوره مائده: «... وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى‌ وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقابِ؛ ... و (همواره) در راه نيكى و پرهيزگارى با هم تعاون كنيد! و (هرگز) در راه گناه و تعدّى همكارى ننماييد! و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد كه مجازات خدا شديد است‌»، تحقق آن دو را از افراد مومن درخواست نموده است. کلمه «برّ»، به معنای خیر و نیکی کثیر است و واژه «تقوا» نیز، به معنای نگه داشتن خود از عواقب و زیان‌های گناهان در زندگی است. کلمه «اثم»، به معنای چیزی است که انسان را از نیل به سعادت کند می‌کند و «عدوان» هم، در معنای تجاوز از قانون و رعایت نکردن آن به کار می‌رود.(ر.ک: راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القران، ص114؛ طریحی، مجمع البحرین، ج3، ص218)

طبق بیان مرحوم علامه طباطبایی، خداوند در آیه فوق، یک خواسته اجتماعی مهمی دارد و آن اینکه، افراد مومن در عرصه فعالیت‌های اجتماعی، نیک و خیر بودن خود عمل و نیز رعایت قانون را ملاک و شعار خود در عمل قرار بدهند و این، اساس و ریشه سنت اسلامی از طرف خداوند برای مردم مسلمان است. (طباطبایی، تفسیر المیزان، ج5، ص163) بنابراین، بر اساس مفاد آیه شریفه، عموم مسلمانان بایستی در کارهایی که رنگ خیر و خدمت به خلق الله را دارند عقب نمانند و همینطور، در رعایت قوانین برخاسته از منبع الهی کوشا باشند. اتفاقاً، از آیه 177 سوره بقره هم، استفاده می‌شود که برّ در معنای عموم خیرات اعتقادی و عملی، مثل ایمان به مبداء هستی، نبوت، معاد و نیز، خدمت رسانی به دیگران، وفاداری به عهد و پیمان‌ها و پایداری در انواع سختی‌های زندگی است. (مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج1، ص600)

   
از سوی دیگر، خداوند در آیه 92 سوره آل عمران: « لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْ‌ءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَليمٌ،هرگز به (حقيقت) نيكوكارى نمى‌رسيد مگر اينكه از آنچه دوست مى‌داريد، (در راه خدا) انفاق كنيد؛ و آنچه انفاق مى‌كنيد، خداوند از آن آگاه است.» اشاره دارد بر اینکه افراد مسلمان، تا زمانی که علایق شخصی خود را ملاک عمل خود قرار بدهند به نیکی نخواهند رسید. پس، میزان برای نیل به خیر، ترجیح خواسته خداوند و خلق الله بر خواسته‌های فردی است و در واقع، تا انسان از علاقه‌های خود نگذرد به فلاح و فوز نخواهد رسید. (ر.ک: طبرسی، مجمع البیان، ج2، ص793) 

از اینجا، برداشت می‌شود با توجه بر آیات فوق، در راه خداوند بودن و شرکت در منافع عمومی و ملیِ جامعه اسلامی، مسیر رسیدن به سعادت و کمال فرد مومن است؛ چرا که اگر اموری مانند: مدرسه سازی، کمک به فقرای جامعه، مسجدسازی و ... از مصادیق خیر (برّ) شناخته می‌شوند. حمایت از وطن و خاک ایران اسلامی در مقابل هجوم دشمنان نیز، از مصادیق بارز و مهمِ مقوله نیکی شمرده می‌شود؛ چرا که این محیط، حرم اهل بیت (ع) و محل امنی برای عبادت و سوگواری و اشک ریختن برای اهل بیت علیهم السلام است؛ این آب و خاک، امروزه در دست ما، نعمتی بزرگ شناخته می‌شود که باید یکپارچگی آن را حفظ نماییم و برای فرزندانمان به یادگار بگذاریم. 

برای مطالعه در مورد دلایل قرآنی حضور مردم در صحنه روی این لینک کلیک کنید.